Toelichting
Met het bevolkingsonderzoek naar darmkanker kan de ziekte zowel op tijd worden ontdekt als voorkomen.
Deelnemers leveren een ontlastingstest in, en als daar bloed in wordt aangetroffen worden ze uitgenodigd voor een coloscopie (kijkonderzoek van de darm). Bij een deel worden dan darmtumoren, of hoogrisico poliepen ontdekt die direct worden verwijderd. Deze poliepen kunnen dan niet meer uitgroeien tot darmtumor.
Deze aanpak werkt goed: sinds de invoering van het bevolkingsonderzoek (2014) krijgen steeds minder mensen de ziekte darmkanker, en ook het aantal gevallen van uitgezaaide darmkanker dalen.
Toch glippen er helaas bij het bevolkingsonderzoek nog wel eens darmtumoren doorheen: bij de coloscopie wordt dan niks ontdekt, maar snel daarna ontstaat tóch darmkanker. Er is nog weinig bekend over het ontstaan van deze 'post-coloscopie darmkankers', maar wel is duidelijk dat ze vaak te laat worden ontdekt en een slechte prognose hebben.
Evelien Dekker is MDL-arts in het Amsterdam UMC. Met haar team duikt ze verder in deze bijzondere darmtumoren. Daarvoor verzamelt ze binnen het bevolkingsonderzoek materiaal van alle post-coloscopie-darmkankers. Om in kaart te brengen welke moleculaire kenmerken deze tumoren hebben en wat hun oorzaak is: zijn ze compleet gemist bij de coloscopie, of zijn poliepen wel ontdekt maar niet volledig verwijderd?
Met deze kennis wil Evelien bijdragen aan training voor endoscopisten in het bevolkingsonderzoek, om te voorkomen dat poliepen worden gemist, en zo het aantal gevallen van darmkanker verder terug te brengen.
In het voortgangsrapport van 2025 geven de onderzoekers aan dat het project is vertraagd. Nog niet alle data vanuit Bevolkingsonderzoek Nederland (de organisatie achter bevolkingsonderzoek) zijn verzameld. Ze verwachten eind 2025 te kunnen starten met de moleculaire analyses en in 2026 de resultaten te verzamelen. Maar de kans is groot dat de resultaten er nog niet zullen zijn bij de initiële einddatum (oktober 2026). In zo’n geval kan KWF een budgetneutrale verlenging verlenen: de onderzoekers krijgen dan wat meer tijd om hun resultaten uit te werken, zonder wijzigingen in het projectbudget.